Δύο φίλες αποφασίζουν να ξεκινήσουν μαζί διατροφή. Ακολουθούν το ίδιο πρόγραμμα, τρώνε παρόμοιες ποσότητες και προσπαθούν να είναι εξίσου συνεπείς. Έπειτα από έναν μήνα, η μία έχει χάσει τέσσερα κιλά, ενώ η άλλη μόλις ένα. Και κάπου εκεί αρχίζουν οι απορίες. Μήπως η δεύτερη κάνει κάτι λάθος; Μήπως έχει πιο αργό μεταβολισμό; Ή μήπως απλώς η συγκεκριμένη δίαιτα δεν είναι κατάλληλη για εκείνη;
Η αλήθεια είναι ότι ο οργανισμός μας δεν λειτουργεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με τον οργανισμό κάποιου άλλου. Ακόμη και όταν δύο άνθρωποι ακολουθούν φαινομενικά την ίδια διατροφή, το αποτέλεσμα μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Και αυτό δεν οφείλεται απαραίτητα στην προσπάθεια ή στη συνέπειά τους.
Ίδιο διαιτολόγιο, διαφορετικές ανάγκες
Ας υποθέσουμε ότι δύο γυναίκες καταναλώνουν καθημερινά 1.600 θερμίδες. Για τη μία, αυτή η ποσότητα μπορεί να δημιουργεί ένα αρκετά μεγάλο θερμιδικό έλλειμμα, ενώ για την άλλη ένα πολύ μικρότερο.
Οι ενεργειακές ανάγκες επηρεάζονται από το σωματικό βάρος, το ύψος, την ηλικία, τη μυϊκή μάζα και τη φυσική δραστηριότητα. Ακόμη και δύο άνθρωποι με παρόμοια σωματικά χαρακτηριστικά μπορεί να έχουν διαφορετική ημερήσια ενεργειακή δαπάνη.
Σκέψου, για παράδειγμα, τη διαφορά ανάμεσα σε κάποιον που εργάζεται καθισμένος οκτώ ώρες την ημέρα και σε κάποιον που βρίσκεται συνεχώς σε κίνηση. Μπορεί να ακολουθούν ακριβώς το ίδιο διαιτολόγιο, αλλά οι θερμίδες που καταναλώνει συνολικά ο οργανισμός τους μέσα στην ημέρα να διαφέρουν αισθητά.
Επομένως, ένα πρόγραμμα που οδηγεί σε απώλεια βάρους για έναν άνθρωπο δεν είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει το ίδιο αποτέλεσμα σε κάποιον άλλο.
Ο μεταβολισμός δεν είναι ο μοναδικός υπεύθυνος
Όταν η ζυγαριά δεν κινείται όπως περιμένουμε, συχνά κατηγορούμε τον μεταβολισμό μας. Πράγματι, υπάρχουν ατομικές διαφορές στην ενεργειακή δαπάνη, όμως αυτές δεν εξηγούν από μόνες τους κάθε διαφορά στην απώλεια βάρους.
Κατά τη διάρκεια μιας δίαιτας, ο οργανισμός προσαρμόζεται στη μειωμένη πρόσληψη ενέργειας. Καθώς το σωματικό βάρος μειώνεται, συνήθως μειώνονται και οι θερμίδες που χρειάζεται το σώμα για να λειτουργήσει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ενεργειακή δαπάνη μπορεί να μειωθεί λίγο περισσότερο από όσο θα αναμενόταν μόνο από την αλλαγή του βάρους και της σύστασης του σώματος.
Παράλληλα, μπορεί να αλλάξει ασυναίσθητα και η καθημερινή μας κίνηση. Κάποιος που ακολουθεί μια αρκετά περιοριστική δίαιτα ενδέχεται να αισθάνεται περισσότερη κόπωση, να περπατά λιγότερο ή να κινείται λιγότερο μέσα στην ημέρα, χωρίς καν να το αντιλαμβάνεται.
Αυτές οι μικρές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα, ακόμη κι όταν το πρόγραμμα διατροφής παραμένει το ίδιο.
Για κάποιους η ίδια δίαιτα είναι πολύ πιο δύσκολη
Υπάρχει όμως και ένας παράγοντας που συχνά υποτιμούμε: η πείνα.
Δεν αισθάνονται όλοι οι άνθρωποι τον ίδιο βαθμό πείνας όταν μειώνουν την ποσότητα του φαγητού τους. Για κάποιον, ένα συγκεκριμένο διαιτολόγιο μπορεί να είναι αρκετά χορταστικό και εύκολο στην εφαρμογή. Για κάποιον άλλο, οι ίδιες ποσότητες μπορεί να συνοδεύονται από έντονη πείνα, συχνές λιγούρες και συνεχή σκέψη γύρω από το φαγητό.
Η όρεξη επηρεάζεται από βιολογικούς μηχανισμούς, αλλά και από τον ύπνο, το στρες, τις προηγούμενες διατροφικές συνήθειες και το περιβάλλον μας.
Έτσι, δύο άνθρωποι μπορεί να ξεκινούν με την ίδια αποφασιστικότητα, αλλά να χρειάζονται εντελώς διαφορετική προσπάθεια για να ακολουθήσουν το ίδιο πρόγραμμα.
Αυτό εξηγεί γιατί μια δίαιτα που κάποιος χαρακτηρίζει «πανεύκολη» μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολη για κάποιον άλλο. Δεν είναι απαραίτητα θέμα πειθαρχίας, αλλά και θέμα του πόσο καλά ανταποκρίνεται το συγκεκριμένο πρόγραμμα στις ανάγκες και στην καθημερινότητά του.
Η ζυγαριά δεν αποκαλύπτει πάντα όσα συμβαίνουν
Ακόμη κι όταν δύο άνθρωποι έχουν πετύχει παρόμοιο θερμιδικό έλλειμμα, η μεταβολή του βάρους τους δεν είναι απαραίτητο να εμφανιστεί με τον ίδιο ρυθμό.
Η κατακράτηση υγρών, οι μεταβολές των αποθεμάτων γλυκογόνου, η πρόσληψη αλατιού και, στις γυναίκες, οι ορμονικές διακυμάνσεις του εμμηνορροϊκού κύκλου μπορούν να επηρεάσουν προσωρινά την ένδειξη της ζυγαριάς.
Για παράδειγμα, μια γυναίκα μπορεί να έχει χάσει σωματικό λίπος μέσα σε δύο εβδομάδες, αλλά η ζυγαριά να εμφανίζει ελάχιστη διαφορά λόγω αυξημένης κατακράτησης υγρών. Μια άλλη μπορεί να δει μεγαλύτερη αρχική πτώση, επειδή μαζί με το λίπος έχει χάσει και σημαντική ποσότητα νερού.
Επομένως, η σύγκριση των κιλών που χάνουν δύο άνθρωποι σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα δεν αποτυπώνει απαραίτητα τη διαφορά στην πραγματική απώλεια λίπους.
Η καλύτερη δίαιτα δεν είναι ίδια για όλους
Ίσως το μεγαλύτερο λάθος που κάνουμε είναι ότι αναζητούμε ένα διατροφικό πρόγραμμα που να λειτουργεί εξίσου καλά για όλους.
Κάποιοι άνθρωποι αισθάνονται καλύτερα όταν καταναλώνουν τρία κύρια γεύματα, ενώ άλλοι προτιμούν μικρότερα και συχνότερα. Κάποιοι μπορούν να διαχειριστούν εύκολα ένα πιο συγκεκριμένο πρόγραμμα, ενώ άλλοι χρειάζονται μεγαλύτερη ευελιξία για να το εντάξουν στην καθημερινότητά τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι βασικές αρχές της απώλειας βάρους αλλάζουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μείωση του σωματικού λίπους εξακολουθεί να προϋποθέτει ενεργειακό έλλειμμα. Εκείνο που διαφέρει είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί και να διατηρηθεί αυτό το έλλειμμα.
Ένα διαιτολόγιο μπορεί να είναι διατροφικά σωστό και παρ' όλα αυτά να μην είναι πρακτικό ή αποτελεσματικό για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, επειδή δεν ταιριάζει στις ανάγκες, στις προτιμήσεις ή στον τρόπο ζωής του.
Γι' αυτό, αντί να συγκρίνουμε την πρόοδό μας με εκείνη κάποιου άλλου, έχει μεγαλύτερη αξία να αξιολογούμε πώς ανταποκρίνεται το δικό μας σώμα και κατά πόσο μπορούμε να ακολουθήσουμε το πρόγραμμα χωρίς συνεχή δυσκολία.