Αρχική/Άρθρα/Γιατί το σώμα μας δεν καίει πάντα τις ίδιες θερμίδες;
Μεταβολισμός & θερμίδες18 Νοεμβρίου 2026

Γιατί το σώμα μας δεν καίει πάντα τις ίδιες θερμίδες;

Μπορεί δύο ημέρες να φάμε σχεδόν τα ίδια πράγματα, να μη γυμναστούμε καθόλου και παρ' όλα αυτά ο οργανισμός μας να καταναλώσει διαφορετική ποσότητα ενέργειας.

Σ

Σοφία Μπαΐρα

Διαιτολόγος · Διατροφολόγος

Μπορεί δύο ημέρες να φάμε σχεδόν τα ίδια πράγματα, να μη γυμναστούμε καθόλου και παρ' όλα αυτά ο οργανισμός μας να καταναλώσει διαφορετική ποσότητα ενέργειας. Τη μία ημέρα ίσως έχουμε περάσει αρκετές ώρες καθισμένοι στο γραφείο, ενώ την άλλη έχουμε κάνει δουλειές στο σπίτι, έχουμε περπατήσει για ψώνια και έχουμε ανεβοκατέβει αρκετές φορές τις σκάλες.

Οι διαφορές αυτές μοιάζουν ασήμαντες, ιδιαίτερα όταν δεν περιλαμβάνουν κάποια οργανωμένη μορφή άσκησης. Στην πραγματικότητα, όμως, η ημερήσια ενεργειακή μας δαπάνη δεν είναι ένας σταθερός αριθμός. Μεταβάλλεται ανάλογα με τη δραστηριότητα, τη διατροφή και τις συνθήκες στις οποίες βρίσκεται ο οργανισμός μας.

Ο μεταβολισμός δεν λειτουργεί με μία σταθερή ταχύτητα

Όταν μιλάμε για τις θερμίδες που «καίμε», συχνά σκεφτόμαστε τον βασικό μεταβολισμό, δηλαδή την ενέργεια που χρειάζεται το σώμα για να διατηρεί τις ζωτικές του λειτουργίες σε κατάσταση πλήρους ηρεμίας.

Η αναπνοή, η κυκλοφορία του αίματος, η λειτουργία των οργάνων και η διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος απαιτούν ενέργεια ακόμη κι όταν δεν κάνουμε απολύτως τίποτα.

Ο βασικός μεταβολισμός αποτελεί συνήθως το μεγαλύτερο μέρος της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής δαπάνης και επηρεάζεται κυρίως από παράγοντες όπως το μέγεθος και η σύσταση του σώματος, η ηλικία και η φυσιολογική μας κατάσταση.

Ωστόσο, οι θερμίδες που καταναλώνουμε μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο δεν περιορίζονται σε αυτές τις βασικές ανάγκες. Περιλαμβάνουν επίσης την ενέργεια που απαιτείται για την πέψη και την επεξεργασία της τροφής, καθώς και για κάθε μορφή σωματικής δραστηριότητας.

Αυτά τα επιμέρους στοιχεία δεν παραμένουν απαραίτητα ίδια από ημέρα σε ημέρα.

Οι μικρές κινήσεις που συχνά υποτιμούμε

Ένας από τους πιο μεταβλητούς παράγοντες της ενεργειακής μας δαπάνης είναι η καθημερινή κίνηση που δεν αποτελεί οργανωμένη άσκηση.

Το περπάτημα μέσα στο σπίτι, η ορθοστασία, οι δουλειές, οι μετακινήσεις και ακόμη και οι μικρές αυθόρμητες κινήσεις του σώματος απαιτούν ενέργεια.

Η ενεργειακή δαπάνη αυτών των δραστηριοτήτων είναι γνωστή ως NEAT (Non-Exercise Activity Thermogenesis) και μπορεί να παρουσιάζει σημαντικές διαφορές τόσο μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων όσο και από ημέρα σε ημέρα στον ίδιο άνθρωπο.

Σκέψου, για παράδειγμα, μια ημέρα που εργάζεσαι συνεχόμενα μπροστά στον υπολογιστή και μια άλλη που χρειάζεται να μετακινηθείς σε διάφορα σημεία της πόλης. Ακόμη κι αν δεν πραγματοποιήσεις καμία προπόνηση, η συνολική ενεργειακή σου δαπάνη μπορεί να διαφέρει αισθητά.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που δύο άνθρωποι με παρόμοιο βάρος και ύψος μπορεί να έχουν διαφορετικές ημερήσιες ενεργειακές ανάγκες, παρότι κανένας από τους δύο δεν γυμνάζεται συστηματικά.

Ακόμη και το φαγητό απαιτεί ενέργεια

Ένα λιγότερο γνωστό στοιχείο της ενεργειακής δαπάνης είναι η λεγόμενη θερμογένεση λόγω τροφής.

Κάθε φορά που τρώμε, ο οργανισμός χρειάζεται ενέργεια για να πέψει, να απορροφήσει, να μεταφέρει και να επεξεργαστεί τα θρεπτικά συστατικά.

Η ποσότητα αυτής της ενέργειας εξαρτάται τόσο από το μέγεθος όσο και από τη σύνθεση του γεύματος.

Η πρωτεΐνη, για παράδειγμα, έχει υψηλότερη θερμική επίδραση σε σύγκριση με τους υδατάνθρακες και τα λιπαρά. Αυτό σημαίνει ότι ο οργανισμός δαπανά αναλογικά περισσότερη ενέργεια για την επεξεργασία της.

Ωστόσο, η διαφορά αυτή δεν είναι τόσο μεγάλη ώστε να μετατρέπει ένα γεύμα πλούσιο σε πρωτεΐνη σε κάποιο είδος μεταβολικού «κόλπου» για την απώλεια βάρους.

Η θερμογένεση λόγω τροφής αποτελεί φυσιολογικό μέρος της ενεργειακής μας δαπάνης και μεταβάλλεται ανάλογα με το τι και πόσο καταναλώνουμε.

Γιατί ο οργανισμός προσαρμόζεται όταν τρώμε λιγότερο;

Οι μεταβολές της ενεργειακής δαπάνης γίνονται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες κατά τη διάρκεια μιας δίαιτας.

Όταν μειώνουμε σημαντικά την πρόσληψη θερμίδων, μπορεί να παρατηρήσουμε ότι αισθανόμαστε περισσότερη κόπωση και κινούμαστε λιγότερο μέσα στην ημέρα, χωρίς να το έχουμε αποφασίσει συνειδητά.

Παράλληλα, όσο μειώνεται το σωματικό βάρος, το σώμα χρειάζεται λιγότερη ενέργεια για τη συντήρηση και τη μετακίνησή του.

Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται και μια επιπλέον μείωση της ενεργειακής δαπάνης, μεγαλύτερη από εκείνη που θα αναμενόταν αποκλειστικά λόγω της αλλαγής του βάρους. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται προσαρμοστική θερμογένεση.

Αυτό εξηγεί γιατί ένα πρόγραμμα διατροφής που δημιουργούσε αρχικά σημαντικό θερμιδικό έλλειμμα μπορεί, ύστερα από αρκετό καιρό, να οδηγεί σε πιο αργή απώλεια βάρους.

Δεν σημαίνει ότι ο μεταβολισμός σταμάτησε να λειτουργεί σωστά, αλλά ότι οι ενεργειακές ανάγκες και η καθημερινή δαπάνη έχουν μεταβληθεί.

Μπορεί να επηρεάζει και η θερμοκρασία του περιβάλλοντος;

Ο οργανισμός μας χρειάζεται να διατηρεί τη θερμοκρασία του σώματος μέσα σε σχετικά στενά όρια, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές συνθήκες.

Η έκθεση στο κρύο μπορεί να αυξήσει την ενεργειακή δαπάνη, ιδιαίτερα όταν ενεργοποιούνται μηχανισμοί παραγωγής θερμότητας, όπως το ρίγος. Αντίστοιχα, η έντονη ζέστη ενεργοποιεί διαδικασίες θερμορρύθμισης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι προκαλεί απαραίτητα σημαντική αύξηση των θερμίδων που καταναλώνουμε.

Στην καθημερινότητά μας, όπου περνάμε μεγάλο μέρος του χρόνου σε χώρους με σχετικά ελεγχόμενη θερμοκρασία, αυτές οι επιδράσεις είναι συνήθως μικρότερες από τις διαφορές που μπορεί να προκαλέσει η σωματική δραστηριότητα.

Επομένως, η ιδέα ότι μπορούμε να αυξήσουμε ουσιαστικά τον μεταβολισμό μας απλώς εκθέτοντας το σώμα στο κρύο ή στη ζέστη δεν αποτελεί μια αξιόπιστη στρατηγική διαχείρισης βάρους.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τη διαχείριση του βάρους;

Συχνά υπολογίζουμε τις ημερήσιες θερμιδικές μας ανάγκες και αντιμετωπίζουμε το αποτέλεσμα σαν έναν αριθμό που ισχύει με ακρίβεια κάθε ημέρα.

Στην πραγματικότητα, οι υπολογισμοί αυτοί αποτελούν εκτιμήσεις. Μπορούν να μας δώσουν ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης, αλλά δεν αποτυπώνουν όλες τις μικρές μεταβολές της καθημερινής ενεργειακής δαπάνης.

Μια ημέρα με περισσότερη κίνηση μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένη κατανάλωση ενέργειας, ενώ μια ημέρα με παρατεταμένη καθιστική δραστηριότητα από μικρότερη. Παράλληλα, οι αλλαγές στη διατροφή και στο σωματικό βάρος μπορούν να επηρεάσουν σταδιακά τις συνολικές ανάγκες μας.

Γι' αυτό, η αξιολόγηση της πορείας του βάρους σε βάθος χρόνου είναι συχνά πιο χρήσιμη από την προσπάθεια να υπολογίσουμε με απόλυτη ακρίβεια κάθε θερμίδα που καταναλώνει ο οργανισμός μας.

Ξεκινήστε τώρα

Θέλετε εξατομικευμένες συμβουλές;

Επικοινωνήστε μαζί μας ↗